Không dùng phần mềm lậu

Vừa qua thủ tướng chính phủ có ra công điện số 38 yêu cầu tập trung ngăn chặn, xử lý vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó có mảng phần mềm, phim ảnh, hàng hoá có yếu tố nước ngoài. Công điện thể hiện ý chí rất quyết liệt từ nhà nước cho việc xử lý vấn đề vi phạm sở hữu trí tuệ (Intellectual Property) viết tắt là IP.

Tôi mới tìm đọc lại xem có vụ gì mà nay nhà nước làm căng thế, thì được biết vào 30/4 vừa rồi, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (US Trade Representative/USTR) đưa Việt Nam vào nước "ưu tiên" theo dõi và là nước duy nhất ở danh sách Priority Foreign Country, là lần đầu tiên sau 13 năm Việt Nam bị xếp vào nhóm này. 5 lý do chính mà Mỹ nêu ra:

• Không xử lý hiệu quả nạn vi phạm bản quyền online

• Hàng giả, hàng nhái tràn lan

• Kiểm soát biên giới yếu (Hải quan và cơ quan chức năng chưa ngăn chặn hiệu quả hàng giả/hàng vi phạm IP nhập khẩu hoặc xuất khẩu)

• Không xử lý mạnh việc dùng phần mềm lậu

• Thiếu biện pháp hình sự với hành vi ăn cắp tín hiệu truyền hình/cáp/vệ tinh

Ngoài ra, Mỹ cũng nói rằng từ năm 2020 họ đã đề xuất kế hoạch hợp tác để Việt Nam cải thiện vấn đề IP nhưng mà nước ta chưa làm triệt để. Nếu bạn đọc văn bản gốc công điện 38 (Không phải cái mà page Cổng thông tin Chính Phủ đăng nhé, nó là bản cục bản quyền tác giả gửi), khoản g sẽ là "Bộ Ngoại giao chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương và các bộ, cơ quan liên quan kịp thời cung cấp đầy đủ thông tin, kết quả thực hiện cụ thể về nỗ lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam cho các đối tác quốc tế." tóm lại ý này là báo cáo cho các bên biết nước ta đã và đang làm gì để xử lý vụ IP trên.

Tôi ủng hộ chiến dịch này của chính phủ, tuy nhiên thấy nó vẫn đang thiếu một yếu tố nữa đó là nước ta hay bộ ngoại giao cần tích cực hợp tác với các đối tác nước ngoài để tạo điều khiện cho họ bán hàng ở tại VN thuận tiện hơn/hoặc người dùng ở VN mua đồ ít rào cản hơn, thay vì chỉ tập trung chiến dịch ở phương diện kiểm tra, phạt, báo cáo. Phần này thì mang tính cá nhân tôi nhận thấy nhưng xin chia sẻ thế này.

Các bạn có thể thấy trong mảng phần mềm, game, phim ảnh hay truyền hình, một số công ty nước ngoài thực tế đã có chiến lược nội địa hoá giá theo từng thị trường để phù hợp mức thu nhập địa phương. Ví dụ Netflix tại Việt Nam có giá chỉ khoảng một nửa so với Mỹ, game trên Steam thường có giá rẻ hơn khu vực Bắc Mỹ, hay các gói HBO tại Việt Nam cũng được điều chỉnh theo thị trường.

Điều này khá quan trọng, vì với mặt bằng thu nhập tại Việt Nam, nếu giữ nguyên mức giá Mỹ thì rất khó để phần lớn người dùng tiếp cận hợp pháp. Khi chi phí bản quyền trở nên “hợp lý”, động cơ tìm đến bản crack hay nguồn lậu sẽ giảm đi đáng kể.

Ngoài giá cả, còn một yếu tố khác là phí USD trong thanh toán. Nhiều dịch vụ quốc tế hiện vẫn thanh toán bằng USD qua Visa/Mastercard, dẫn đến phát sinh phí giao dịch quốc tế. Có ngân hàng thu tối thiểu 9-11 nghìn đồng mỗi giao dịch, nghĩa là một gói chỉ khoảng 100 nghìn nhưng riêng phí thanh toán đã chiếm gần 10%. Với người dùng phổ thông, đây là trải nghiệm khá khó chịu. Chưa kể không phải ai cũng có thẻ QT.

Adobe là ví dụ dễ thấy. Dù là một trong những bộ phần mềm bị crack phổ biến nhất, Adobe hiện gần như không có chính sách giá phù hợp riêng cho thị trường Việt Nam. Mức 30-50 USD/tháng tương đương khoảng 700 nghìn đến hơn 1 triệu đồng là con số khá cao nếu đặt trong bối cảnh người dùng còn phải trả thêm nhiều dịch vụ số khác. Vì vậy, theo góc nhìn cá nhân, nếu muốn giảm dần tình trạng dùng phần mềm lậu thì ngoài việc tăng xử phạt, cũng nên nghĩ tới hướng giúp các doanh nghiệp quốc tế tiếp cận thị trường Việt Nam thuận lợi hơn: từ cổng thanh toán, quy đổi nội tệ, chi phí giao dịch cho tới khả năng nội địa hoá giá bán. Đây chắc chắn không phải yếu tố duy nhất thay đổi hành vi người dùng.

Điểm sáng hiện nay là một số đơn vị như MoMo đã hợp tác với Netflix hay Apple để cho phép người dùng Việt thanh toán trực tiếp bằng VND, giảm đáng kể rào cản thẻ quốc tế. Tuy nhiên tôi chưa rõ những mô hình như vậy hoàn toàn do MoMo tự làm việc với Netflix/Apple, hay phía nhà nước cũng có vai trò hỗ trợ về chính sách để quy trình thuận lợi hơn.

Ví dụ gần đây là OpenAI với gói ChatGPT Go được mở đầu tiên tại Ấn Độ với mức giá thấp hơn rất nhiều so với gói 20 USD tiêu chuẩn (Giá chỉ 120K và hiện cũng mở cho Việt Nam sau 4 tháng thì phải). Tất nhiên Ấn Độ là thị trường cực lớn nên các công ty thường có chính sách riêng. Nhưng điều đó cũng đặt ra một câu hỏi: ngoài việc chờ doanh nghiệp tự điều chỉnh, liệu Việt Nam có nên chủ động hơn trong việc tạo điều kiện để các dịch vụ quốc tế dễ nội địa hoá giá và thanh toán cho người dùng trong nước hay không. Kiểu như thu hút nhân tài, thì ta thu hút nội địa hoá dịch vụ.

P/s: nay mình sẽ bắt đầu viết lại newsletter hàng tuần, hy vọng nhận được sự ủng hộ của các bạn